جذور

Frères et soeurs.

(Photo emprunté au blog d'Adriano Aldo)

ترجمة حرة عن أدريانو ألدو

من مدونة: adrianoaldo.over-blog.fr

كـُنت لخراني في عائلة فيها ستة صغار (ثلاثة بنات وثلاثة اولاد) من بو وأم طلاين، تولدت في تونس عام 47 في دار قديمة في حاشية المدينة، ما بين نهج فابريكات الثلج ونهج سيدي قادوس، بالضبط في نهج سيدي بومنيجل عدد 7.

في عام 57 بعد ما توفات أمنا (اللي قبرها في جبانة بورجل في تراب البلاد اللي تولدت فيها) بونا قرر من غير ما يتررد باش يخلط على البعض من اولاده اللي استقروا في دوائر باريس توة ثلاثة سنين على الأقل.

البعض من أولاد عمنا مشاوا بعدنا باعوام لمرسيليا، وبعض أخرين استقروا في أيطاليا (في لاتينا)[1]

في 9 أفريل 1959 على الصباح، رمانا البابور " مدينة تونس"، في مرسيليا في خوضة وهرجة ما تتوصّفش، واحنا مكوخرين والفكر شارد في عقاب سفرة المتقلبة من تونس لخليج الأسد.

يرشة صغار يتباكاوا من قلة النوم، والكبار يكفكفوا في دموعهم، بعد ما حسوا أغلبهم اللي ما عادوش ماش يشوفوا الأرض اللي انزادوا فيها، ولا ديارهم ولا بلدانهم والا حومهم، اللي فيها كبروا ولعبوا وحبُّوا وفيها ضحكوا وتوجعوا،الحاصل كل حياتهم.

جدِّي أنطونيو من أمي، تولد في عام 1878 في صردينيا في قرية جيرجي من مقاطعة كاقلياري، هاجر صغير لطرابلس في أعوام 1900، وغادي تلاقى هو وماريا اللي باش توللي مرته اللي هي تولدت في طرابلس عام 1877. ما ريا تربات عند جدتها اللي كانت معينة بيت في خدمة أولاد ملك إيطاليا. وكيف ما جرات العادة في هاك الوقت، العرس تم بين جدي وجدتي في قرية العريس في جيرجي في صردينيا.

العرسان الشبان، قرروا باش يجربوا حظهم في تونس. جدي أنطونيو خدم في مينات الفسفاط في القلعة الجردة[2] ( ما بين تالة والكاف) ومن بعد كونوا عايلة كبيرة من سبعة صغار خمسة بنات وزوز اولاد.

أمنا روز، تولدت عام 1907، كانت هي الثانية من هالقبيلة الصغيرة. في الآخر قرروا باش يستقروا في العاصمة، وين خذاوا جيرانص متاع أوتيل صغير.

جيوزبي جدي من بابا، تولد عام 1886 في جيوا ديل كولي من مقاطعة باري، كان خياط، تزوج جدتنا ماريا فيتا المولودة عام 1889 في نفس البلاد (توفات عمرها 103 سنين شيء يعطي الأمل) وجابوا خمسة صعار ثلاثة بنات وزوز أولاد.

بابا كان كبير هالعيلة الكبيرة، تولد عام 1906 في نفس المدينة، وكان مفروض يوللي صنايعي موبيليا.

كيف تكونت العايلة، عملوا دعسة أولى لفرانسا، في ليون ما بين أعوام 1920 و25 باش يلقاوش ظروف عيشة ما أحسن، أما الرحلة دامت مدة قصيرة. من بعدها مشاوا من باب الصدف الغريبة يجربو حظهم في طرابلس، أمَّا كيف ما برشة طلاين في هاك التاريخ خيروا يهاجروا لتونس. استقروا في وتيل ( طلعوا أما هو؟) وبهالصورة، وكيف ما روايات الكتب، تلاقاوا بيار وروز و....هكـّه جينا.

الغرض من هالبلوغ (مدونة)، ما هوش باش نحكي فيه سيرة عايلتنا مهما كانت مهمة في نظرنا، أما تشبه بدرجة كبيرة لسير كل العايلات اللي عاشت في هالحوم الشعبية. عيشة بسيطة متاع الناس العاديين والخدَّامة اللي كانوا بعاد على تراب ميلادهم، واللي كانوا يعيشوا في برطمانات راحتهم محدودة وبالنسبة للبعض في الميزيريا.

أما في عينين الطفل اللي كنت، الناس اللي كانوا دايرين بيا كانوا سعداء، حومتي كانت تظهرلي أشب وأزين حومة، كيف ما الدار اللي تولد فيها واللي كانت مغصورة في نهَيّج ضيق ما كان حتّى برّاني يتعدّى منّه والا يضيع فيه. والفوق عندي هاك السطحة البيضة اللي كانت دنيتي....

---

[1] لاتينا جات في احواز روما وتعملت بذمة المهاجرين الطليان اللي رجعوا من تونس بعد الآستقلال

[2] إسمها الأصلاني "شركة مقطع الحديد"(Moktaa Lahdid)

من حكايات البشير جمعة: حواية الخريف

البشير جمعة من الأصحاب المتأخرين، عرفته توة عاميين وكايني نعرفi من وقت الصغرة، أمَّأ الدنيا صغيرة وبلادنا أصغر، تلاقينا واكتشفنا أننا عندنا برشة محطات مشتركة في حياتنا عن طريق ناس أخرين جمعتنا أيامات كل واحد من شيرته. ضيفني حذاه في سلقطة وقصور الساف والوقت الكل نعديوه نحكيوا على البلاد وما صاير فيها وعلى قصور الساف وسلقطة والبحر والشط كيفاه خلاوه بالبني متاع العجرفة والجهل وقصورات ترعب.... الحاصل عنده مدة كل مرة يهبط حويجة في الفايسبوك يوثق بيها ذكرايات صغره في قصور الساف  من حاجات رسخت في ذهنه تستاهل باش تتحكى لعدة أسباب أهممها أن الذاكرة متاع ابنادم يلزم تقعد حية وتخدم وتستذكر ومن ناخيى أخرى أنه يحطها مكتوبة للقارئ اللي ماعاشش هاك الوقت ممكن يستفاد بيها وممكن تكون له معلومة ومعرفة الشيء خير من جهله.

وقت البحر يتبولد وتجيه حاجة اسمها حواية الخريف
------------------------------------------------------------
وقت يوفا الصيف ويجي الخريف في سلقطة والبحر يركح ركحة عجيبة ويولي قزاز.
الايامات هذيكا نسميها "حواية الخريف".
راهو البحر ما ثماش ما أبلد منه. يستنى الخلايعية يروحوا هو يولي زيت وصافي بلار.
ماهو في قصورالساف عندهم عادة قديمة برشا يسميوها "الرحول".
يادوب شهر جوان يوفا, وتشوف السوافة هازين شلاقاتهم وملاقاتهم على الكرارط والبهايم.
وشادين الثنية لشطوطهم باش يعديوا فيها 3 شهور متاع الصيف.
والسوافة سبب فقرهم الرئيسي هو حرصهم على أن يكون لهم زوز ديار.
حياتهم كاملة يخدموا باش يكون عندهم دار في البلاد ودار على البحر.
سلقطة والمناقع والدويرة والحاجب, وشطوطهم من حدود رجيش الى أول الغضابنة.
عاد كيف يروحوا من الرحول ويرجعوا للبلاد والبحر تجيه حواية الخريف.
والعنبات ما يبقى فيهم كان عنيقدات ضايعين والكرمة كان كعيبات خريفي.
والرمان يهيج, وتجي مطرة الخريف الاولى, وقتها يبدأ موسم الكرشو والوزف.
وكانت ثمة عائلات مستوطنة الشطوط العام كله وما عندهمش حكاية الرحول.
هاذم يا سيدي اولاد البحر وفي معظمهم صيادة وعندهم فلايك بالمقداف وشبك وغزل.
كيف اولاد الحلاوي وبيوض وسويكاي والهامل وبن علية....الخ.
تلقاهم غارقين في موسم الكرشو, وعندهم حوتة كرشو أنثى مربوطة بخيط طويل من بين خواشمها.
ويسبوها تسرح في البحر, وتتشاف من بعيد كل ما تتقلب الموجة.
وكيف هاك الانثى تتلم بيها الذكورة, يسحبوها بالشوية بالشوية للشط.
وتلقى شكون محضر روحه ومعاه شبكة طراحة, وكيف توصل الانثى والذكورة لنصف قد ماء.
يرميوا الطراحة, وهاك الذكورة يلقاو أرواحم حصلوا حصلة ما منها هروب.
وتتعاود العملية مرات ومرات.
لكن يحصل ديما أنه يتعدى سرب حوت وزف مهاجر, ومنظر الوزف ما أروعش منه.
يبدأ السرب يتحرك تقول هامة زرقة والبحر قدامنا لونه يتبدل ويولي غامق.
وقتها نبداو نتجارو ونجيبوا الشبك والغزل ونهبطوا الفلايك بسرعة للماء.
وندوروا بهاك السرب وزف, وبالشوية بالشوية نطلعوه للشط.
وتجي النساء تجري واحدة بشكارة لخرى بغربال لخرى بسطل او كسكاس.
وكل واحدة تهز نصيبها وتروح بيه لدارها.
بلاش وعلى رحمة الوالدين.
ورحمة البحر وحواية الخريف

كيف جانا خبر الممات***قصدنا ربي في فرحات

Le 5 décembre 1952, j’avais à peine 8 ans, une journée de grisaille et de pluie nous habitions du côté de la place aux moutons( Rahbet el ghenam) je ne me rappelle pas quel jour c’était. On partageait une maison arabe avec dar et 3ali, tous originaire de ce village du sud. Mon père et les autres cousins proches ou éloignés partageaient cette sensibilité nationaliste bourguibienne. On ne parlait que politique, on écoutait que les informations à partir de la BBC en langue arabe, ou radio le Caire. Tous les matins à l’aube un marchand de journaux de Chenini glissait le journal Assabeh sous la porte. Le téléphone était rare les informations se transmettaient par le téléphone plutôt berbère pour nous, notre communauté dont une majorité était porte faix, était concentrée au marché de gros, tous syndicalistes. Vers neuf heures du matin, le travail au marché de gros était terminé, à leurs retour, les oncles avaient une mine maussade et grave, rapidement la nouvelle se répandit comme un feu dans la broussaille : Farhat mat…. Farhat mat….
Chouchet Rades restera pour ma mémoire de gamin synonyme de ce lâche assassinat commis par le groupe para colonial et policier "la main rouge". Depuis ce jour j’avais une phobie des mains enduit de henné, la couleur rouge est devenu synonyme de la mort de Farhat Hached… Farhat fût le "petit ami" du peuple tunisien celui à qui tout le monde s’identifiait, cet autodidacte dont la personnalité s’est forgé dans la lutte quotidienne, celui qui a su percevoir ce tunisien tel que l’a perçu Mohammed Ali El Hammi, dans sa simplicité et dans sa misère. Longtemps l’image de Hached demeura vivace dans la mémoire collective de tous les tunisiens par la poésie de ses aèdes tel le grand Mohammed Essghayer Sassi. Avec son poéme répété par ces chansonniers sur les places publiques de Bab Ménara, Souk El 3Asr, Halfaouine ou toutes les places de souk hebdomadaire de l’intérieur.
Dans notre pays nous avons l’art inimaginable de cultiver le culte de la personnalité d’une manière complaisante et de réduire à néant l’apport de ces hommes et de ces femmes des plus humbles et anonymes aux plus prestigieux.
A mes frères Noureddine , Naceur Hached* et leur maman une pensée émue à la mémoire de celui qui a été leur père et époux et à celui qui fût le fils de ce peuple.
Farhat Hached la Tunisie ne t’oubliera pas.
*Article écrit le mercredi 5 décembre 2007 avant la disparition de Naceur

Mémoire et patrimoine : Arrihla al Âamirya (le pèlerinage à Sidi ameur el M’zoughi)

Sfax et sa population vouent une vénération particulière au oualy Sidi Ameur el M’zoughi (15 ^ème siècle) originaire du Maroc et disciple d’un autre saint sidi Abul Gaïth Al Kachech qui lui a délégué la charge de diffuser sa propre école mystique dans la région du sahel.

Sidi Ameur a vécu une quarantaine d’année dans la ville de Sfax avant de venir s’installer sur une colline et d’ériger son sanctuaire (Zaouïa) à quelques encablures de la ville de Monastir. Ce sanctuaire va attirer les disciples et fidèles de toutes les régions environnantes et de l’intérieur du pays, et particulièrement de la ville de Sfax où ses fidèles organisaient tous les ans des pèlerinages depuis Sfax et à travers les villages du sahel, pour se rassembler autour de la mosquée – mausolée du saint, sis au village de Sidi Ameur prés de Sahline.

J’ai eu à prendre connaissance de ce rituel annuel lors de notre tournage à Sidi Ameur en 2004, ensuite au cours d’un entretien que j’ai eu avec Si Ali El Hachicha professeur de musique et chercheur passionné du patrimoine sfaxien.

Les Zaouïas Âouamrya de Sfax, inaugurent leurs activités la nuit de la moitié de l’hiver, par un rassemblement des adeptes à Sidi Abilhassan Al Karray pour interpréter la nouba d’ouverture de Moussem (Saison).

Les jeudis d’après, et jusqu’à la première semaine du printemps, qui correspond à l’entrée des Hassoums, les Fogras , se réunissent dans leurs Zaouïas respectives, qui sont au nombre de six (Sidi Sebti, Sidi Slama, Sidi el Khafi, Sidi Âbbes, Lella essamra Messaâouda, et Sidi Bou Ali). Le dernier jeudi démarrent les préparatifs au pèlerinage à Sidi Ameur, par l’entretien des Zaouïas, et des étendards (Sanjaks)

Le vendredi est jour de repos et de prière, à partir du lendemain matin, toutes les troupes Âouamrya se rassemblent devant les Zaouïas pour effectuer la kharja (procession) dans les rues de la ville pour annoncer aux adeptes la date du pèlerinage.

Ce rituel va durer cinq jours, au matin du sixième jour, le jeudi, les Fogras se rassemblent dans la maison du Mokaddem pour manger le Thrid, alors que le Hizb et l’ensemble de la troupe excécutent les différentes Noubas Âmirya. Un certain nombre de Âllamas (porte étendards) vont placer les sanjaks aux portes de Sidi Chbek, Sidiel M’seddi à la rue Monji Slim, Sidi Chaouch à Bab Jebli, et Sidi El Feryani.

Le rassemblement aura lieu à Sidi El Feryani, où stationnent des charrettes, chariots, chevaux et mules sont mis à la disposition des pèlerins pour les transporter à Saltnya où ils feront la prière du Dhohr, et prendront un peu de repos avant de se diriger vers Jbeniana leur première escale, la zaouïa de Sidi Abi Ishaq Ejjbeniani pour y passer la nuit.

Après le dîner et la prière du Îchaa, le rituel du chant s’installe par la récitation des Aourads et l’exécution de la nouba : El qalb chahi liqak dans le maqam Rsd Ôubaydi, suivi de la nouba Maghraoui, Laâroussi …Ainsi de suite jusqu’à l’aube, les pèlerins prennent la route vers la deuxième étape : Sidi Ali El Mahjoub à Ksour essaf.

Ainsi de nuit en nuit les pèlerins vont passer par les Zaouïas de Sidi Bannour prés de Moknine, et d’Oum Ezzine à Jammel, avant de se diriger au alentour de Mazdour où ils vont s’installer sous les oliviers. Cette halte sera l’occasion pour exécuter les jeux traditionnels de Zgara, l’animation et le spectacle vont provoquer l’affluence des populations de la région, pendant que les cercles vont se former autour des tables basses (Midas) pour prendre le repas, le Mokaddem va étendre le grand étendard sur le sol pour recueillir les dons et le richq déstinés à la zaouïa, alors que deux autres étendards seront aussi étendus pour collecter les dons à la troupe et aux Âllamas qui font le parcours de Sfax à Sidi Ameur à pieds.

La procession, en chants et en rythme, étendards déployés, quitte l’oliveraie à destination de Sidi Rajeh, dans le patio de la zaouïa est exécutée une Hadhra Chadhoulia. L’après midi, les pèlerins se dirigent direction Rejal Lahmada à Mesjed Îssa où sera donné aussi une Hadhra Chadhoulya. A la fin de la Hadhra la procession prend la direction de Ôuinet Sahline pour lire la Fatiha à la mosquée de Sidi Mosbah, après cette étape, l’ensemble se dirige vers le mausolée de Sidi Nasr Echaref le grand père de Sidi Âmeur.

Après la prière d’El âsr, la troupe est renforcée d’un Zakkar, d’un drabki, d’un tarrarji et d’un bnadri pour se placer devant les chanteurs afin de prendre la route vers Sidi Âmeur, au même moment la Jamaâa de Sidi Âmeur avec les Âllamas et la troupe de chant en tête,vient à la rencontre des visiteurs sur le chemin qui sépare sidi Nasr de sidi Âmeur….

Sources : Familles Ben Ouannes (Hamdoun) et Mokaddem à Sidi Âmeur.

علي الحشيشة: السماع عند الصوفية والحياة الموسيقية بصفاقس في القرنين التاسع عشر والعشرين (2000)

Nostalgie...premier amour, premier chagrin

Rouvrir les vielles blessures n’est pas chose aisée, ça remonte à si loin…. C’est comme les vieux parchemins qu’on exhume des profondeurs, les présenter à l’atmosphère extérieure risque de les réduire à un tas de cendre…Leur encre se décolore, le papier se fragilise les plis deviennent propices à la rupture… Mais est ce vrai ? Oui pour le papier cellulosique ! Quand au papier de l’âme c’est de la gravure éternelle que même la binaire n’arriverait pas à remplacer.

Cela pourrait être perçu comme ringard de revenir à ces petits bobos du cœur et de l’âme, Pour moi c’est un exercice auquel je me suis habitué, raconter la ville, les gens, les vielles rengaines populaires, la mémoire, je connais un petit rayon ; les histoires d’amours leurs blessures pourquoi pas, c’est romance, romanesque, fiction, réalité, c’est vivant bien que lointain.

J’étais « élève maître » à l’école normale d’instituteur de la Marsa (l’actuelle ipest) un ancien domaine viticole et vinicole de l’archevêché, (j’ai écrit un post sur cette période) A cette époque la mixité était du domaine de la fiction, au primaire la seule fille qui a partagé avec nous les bancs de la classe était la fille du directeur, sans être mauvaise langue c’était un petit laideron plus fille du dirlo il n’y avait vraiment pas de quoi être excité.

Bref à Alaoui et ensuite à Sadiki les rares filles étaient dans les classes terminales. Nos copines ( tu parles) étaient à monfleury, La Rue du Pacha, Rue de Russie, les normaliennes de Monfleury (l’actuelle Prépa)ou bien de lointaines parentes lycéennes que les fêtes familiales ou religieuses nous donnaient l’occasion de rencontrer furtivement pour parler un tout petit peu scolarité et beaucoup de la revue El Maw3ed, Abdelhalim , cinéma et échanger à la sauvette quelques romans à l’eau de rose ou bien les supers prohibés : les romans photos.

Ce n’est que dans l’activité de la jeunesse scolaire pour certains privilégié(e)s - dont j’ai fait partie- (Ceux ou celles qui chantaient bien, jouaient la comédie, les amateurs de peinture, de cinéma et autre activités culturelles) que les contacts garçons filles étaient possibles . Pour le reste les histoires d’amour c’est Ihssane Abdelkoddous, Youssef Essebay et autres romantiques français….

Nous sommes au début des années 60 j’avais 17-18 ans, pas très branché surprises parties des enfants des familles nantis ou passant pour telles. Nos sorties de l’internat sont chronométrées, sans parler des dimanches de huit heures de « colle » !!! Donc c’est de mes contacts de parenté que va naitre ma première idylle. Une jeune fille mignonne comme tout avec des yeux de gazelle effarouchée avait fait naître en moi un émoi particulier et une sympathie réciproque.

Elle habitait une banlieue fleurie au sud de Tunis, sur la route menant à la plage, du coup tous les moyens étaient bon pour que je sois dans les parages. Un ami de Sadiki disposait de deux cabines de bain à St Germain (Ezzahra) avec deux autres copains nous y passions les weekends d’été, souvent c’est à pieds que je m’échappais des copains pour une escapade jusqu’à la station balnéaire voisine et ainsi au hasard, des fois je la rencontrais sur la plage pour un moment furtivement volé à la surveillance de son jeune frère ou de sa maman, d’autres je passais des heures en vain, dans l’espoir de la voir surgir de quelque part…

Nous étions juste un peu amis rien ne s’était déclenché ni de mon côté ni du sien, mais il est vrai que j’en pinçais un peu pour elle.

L’été terminé, je retrouvais mon internat, mes sorties devinrent réglées par ce rendez vous informel du dimanche après midi chez une cousine proche, comme si de rien n’était. Ma «dulcinée secrète » devait se rendre elle aussi à son internat à Monfleury, c’était l’occasion rêvée pour moi de l’y accompagner avant de rejoindre le TGM direction La Marsa, la tête pleine de rêverie romantique.

Des mois passèrent ainsi, et un jour d’avril, le vaguemestre –étonné- m’annonçât que j’avais une lettre ! Habitant Tunis je ne recevais aucune lettre contrairement à mes camarades de l’intérieur qui attendaient souvent un petit mandat pour leurs menues dépenses. Je pris la lettre et je lus le nom de l’expéditeur : C’était le frère de ma petite amie, le cœur battant la chamade j’ai aussitôt pensé au pire, je me suis dit que c’est une lettre de mise en garde !

Délicatement et fébrilement j’ouvris l’enveloppe, je découvris une feuille de classeur rose et les mots commencèrent à défiler sous mes yeux incrédules :

Très cher Ali,

Je ne sais pas qu’est ce qui m’a poussé à t’écrire….

..........................................................................................

Ces moments d’évocation je les ai commis il y trois ans, à mes débuts sur Khil we lil, c’était un jeu initié par une autre amie bloggeuse. C’est non sans une intense émotion que je j les reprends pour honorer la mémoire de cette personne qui nous a quitté il y a peu de temps emportée par ce mal sournois qui fait de plus en plus de ravage.

S……, Repose en paix.

للذكرى: مقاطع من الإنشاد العام في أخبار مقاومة التونسيين للإحتلال الفرنساوي 4

الراوي:

الشاقي و المرتاح ما يباتوش فرد مراح، الخاصة و الأعيان و لحاسة الاقلام في هاك الوقت نظرهم لاهل البلاد من البدو فيه ياسر من قلة الحياء و الدين، في أحسن الحالات يسخفهم حالهم، و أغلب الحال كان عندهم حقرة ليهم و خوف منهم. و كيف هالمغلوبين على أمرهم تفيض مرارتهم من الجور و المظالم، و يتخلط عليهم قساوة الدنيا و قهر أعوان الباي ويوصل الدق للدربالة، يفلقوا و يشقوا عصا الطاعة، هاك الوقت يصبحوا في عينين الخاصة، و الأعيان مصدر شر و فتنة و فساد ينعتوهم بالمفسدين و السُّفَهَاء و الغوارة. و يحللوا إذا لزم سفك دمهم لانهم خرجوا على طاعة "سيدنا" و اللي خرج على الطاعة خرج من الملة. من هذاكة كانت مقاومة العروش لفرانسا في نظرهم باب من أبواب الفساد وحد ما عطالها لا قيمة لا اعبتار و هاو آش يقول صاحب صفوة الاعتبار.

بيرم الخامس:

"النوازل اللي تسبب فيهم بن إسماعيل من نهار اللي تولى الوزارة، و التحيير اللي حدث منه جر لشقان عساكر فرانسا لحدود تونس، و ما تعرضلها حد و تصادم معاها لأن الحكومة التونسية وصلت في باطنها باش تتوافق مع فرانسا. و تبين في الظاهر أنها متسندة على الدولة العلية اللي ترجعلها كولاية. و بن إسماعيل هو اللي أشار على روسطان -عن طريق تابعه بن الزاي- أنه ما ثمة حتى واسطة مفيدة في الدخول تحت حماية فرانسا، كان بجيان شرذمة من العسكر للسراية يطوقوها و كي تشوف النساء من حريم الوالي هاك الحالة، تتصعق بالخوف و تلزو باش يصحح على الشروط، وقتها يكون معذور عند الأهالي.و كان الوالي بعث تلغراف للباب العالي يقول فيه أنه فرانسا تطلب عقد شروط و ما عندوش علم بما فيها و طالب آش يعمل؟ جاوبوه و قالولوا يترتب عليه يوصل للباب العالي كل ما يطلبوه منه الفرنسيس و ما يصحح على شيء."

يـا أمة نـبيـــنــــــــا\\\يا من طالب عل الجهاد يجينـــــا

ضـامونا الكفـار\\\كـان خرتوا فينــا\\\العيطة للقهــار

من هـانا الله يـهـينــــــــــا\\\و مـن بــاعنـا للـنـصــارى

و لا حاز موجب علينــــــــا\\\و لا بـيــن فـيـنـا دعــــارة

كـل مـا طلب أعطـيـنـــــــا\\\كــل يــوم طـالـق الغـــارة

من اجل ملـة نـبـينـــــــــــا\\\طـڤنـا احـكـام الـجســــارة

لين خان و خرب ديـنــــه\\\و دخـل ســـوڨ الغـفـــارة

و اعطى الڤصبة الحصينة\\\و الكــــــاف عالــي أسـوارة

و فريـڤا لم الحـنـيـنــــــــة\\\ڤعــدت دشــرهــا ڤـفــــــارة

جـبـل المـدير علينـــــــــــا\\\هـم يـرجمــوا في آحجــــاره

كل يــوم متحـزمينـــــــــــا\\\عل ليمنــة و اليــســــــــارة

بامحـــال متـڤافيينــــــــــا\\\في البــر شــادت آخبـــــاره

و يعيطـوا يا من جيـنـــــــا\\\يـــا نــاڤصيـــن الدبــــــــارة

آدوا كسبنــا من يدينـــــــا\\\لا يصيـر مـاشـي آخبــــــاره

نحن الحيا نــاسييـنـــــــــا\\\و انتـم رضـيـتـوا العـڤـــــارة

ما اكبر ها العســــــــــــرة\\\ما بعد المعســار كان اليسـرة

ننعت لك مثـــــــــــــــــــال\\\إذا بــرم نصـــــــــــــــــــــــرة

في سـورة الأنفــــــــــــال\\\هذا نـزل ع النبي يـا حســرة

يا امالـي الخســـــــــــــرة\\\ياللي بعتـوا دينكم بالكســـرة

تبعتوا الجنرال بريـــــــــــار\\\كان خرتوا فينا العيطة للقهــار

نهار بعد تصحاح المعاهدة، 13 ماي، نهار جمعة، ما نضنش كان صلاة الجمعة كانت كيف العادة. حالة الغلبة و القهرة متملكة بمشاعر العباد، في نفس الوقت منوبة ولات ملقى الفرنسيس و اليهود و المزابية اللي كانو في حماية فرانسا، اللي عل الكرارس و اللي عالكرارط و على الابغال و البهايم و الناس ماشية جاية فرجة و فرحة و انتصار، يما على اشكون... نهار 15 عملولهم دفيلي عسكر يمشيوا بالخطوة على موزيكة Le chant du départ و ضرب الطنبور حاجة ما يتوصفش حتى الباي كان باش يحظر فيها يما في الاخر حشم على روحه و استعذر.

يا باي تونس نعزيـــــــــك\\\في دين بدر التمـامـــــــة

و اخطاك و اعواج كرسيك\\\و دخلت دين الروامـــــــة

و الاسلام مستنصرين بيك\\\مستوديـة بالغــرامـــــــة

المال في باردو يجيــــــــك\\\و الخلڨ بيدك كلامـــــــه

السلاطين تسمع عليـــــك \\\و شيبك ولى رغامـــــــة

سڤطت جفونك و سنيـــك \\\و دخلت سوڨ العدامــــة

درباك شيطان و اهليـــــك\\\في بير ستين ڤـامــــــــة

و انڤطعت وثايڨ فيــــــــك\\\و بڤيت تحت الظلامــــــة

يا سامع الڤول نوصيـــــــك\\\بات السفا على طعامـــه

شمر على حد ركبيـــــــــك\\\و الحرب شعشع علامــه

ارفع طويلة و غدريــــــــــك\\\و اڤصد جبل السلامـــــة

تلڤى عساكر تراييــــــــك\\\لا يفهموش الكلامـــــــــة

تمنع على من يعاديــــــــــك\\\و تفوز يوم القيامـــــــــة

و الحور يستبشروا بيــــــــك\\\و كان مت ماهي ندامــة

وصي ذراري ذريريـــــــــــــك\\\على باي بايع مقامــــــه

من بعد حمـــــــــودة نقمة للكفـار عـز جنــــوده

و امــــــــا الصادق لاش يخدم في الســـــــــودة

بـاع عمـــــــــــــــالة باهية مڤــــــــــــــــــــدودة

لرومي ما يســــــواش دخلها بجنــــــــــــــــــوده

بمدافعه وعســــــــــــــــــــاكره و بـــــــــــــاروده

توڨ فيها النـــــــــــــــــــــــــار\\\كان خرتوا فينا العيطة للقهار

الراوي:

المعاهدة تصححت و امحال الجنرالات, Caillot, Galland Vincendon, Delbecque Logerot, ما زالت عاملة باعمالها في خمير و ماكنة و نفزة و عمدون يا العروش تستسلم يا القنابل تتصب عليهم من مدافعهم و يتغز سعيهم و دوابهم و تتحرق الدواوير و البيوت بمافيها من نعمة و املاك.

نهار 16 الجنرالMaurand خرج من منوبة و Perigord من بنزرت مشورين لعروش مقعد و هذيل في جهة ماطر. نهار 18 وقعت مواجهة بين الجبالية و قوة Perigord في بيرنا و كان لهذيل و مقعد فيها خصلة كبيرة وصلوا باش يفكولهم مدفع.

المعارك و المواجهات اللي ما كانتش متعادلة ما فكتش رغم استسلام باجة و مشايخ نفزة و ماكنة و عمدون، جبالية ماطر قعدوا شادين مواجهين قوة جبارة سلاحها يقصف من بعيد، في واد الشعير في بيرنا في واد جومين و ما وصلوا الفرنسيس يهدوا هالمقاومة كان بتعزيزات Bréart اللي بدا يغور على دواوير مقعد حتى يوصل يجيبهم للاستسلام في أخر ماي.

وتم هذا الكل بمعاونة القوَّادة اللي من الرقبة و الا من هذيل منهم فيهم باش تمكنوا الفرنسيس من تشتيت مقاومة الجبالية و تفتيتها، بعد ما رخ بيهم المدد من الجهات الاخرى و لقاوا ارواحهم وحدهم معزولين.

في 16 جوان 1881 البر اللي من مجردة و رد لفوق الكل صار تحت الاحتلال العسكري الفرنساوي.